Bebeklerde Beslenme

İlk 1 yaş büyümenin ve gelişmenin en hızlı olduğu yaşam  dönemidir. Evet bu dönem kesinlikle bebeğiniz için önemlidir! Çünkü söz konusu süreç bebeğinizin büyümesinin en hızlı ve beyin gelişiminin en fazla olduğu, gelecekteki beslenme alışkanlıklarının ve  bazı kronik hastalıkların temellerinin atılabildiği kritik bir dönemdir.  Bebeğin gelecekteki besinle ilişkisini de şekillendirecek alışkanlıklar bu dönemde kazandırılır. Bazı temel kurallara dikkat etmek şartıyla bu süreç başarılı bir şekilde tamamlanabilir. Bu dönem ikiye ayrılır:

  1. Sadece anne sütü ile beslenme dönemi (0-6 ay)
  2. Ek gıdaya geçiş dönemi (6-12 ay)

bebek doğduktan hemen sonraki dönemde ve ek gıdaya ilk geçiş dönemi haklı olarak annelerin en endişeli ve kafalarının en karışık olduğu dönem hele ki ilk bebekse!
Evet bebek bakımı ile ilgili kaynaklar kitapçılarda bolca gözüme çarpıyor, incelemeyi de mesleğim gereği severim. Ancak çoğunda bebek beslenmesine dair bilgi kalabalığı olduğu gibi konunun uzmanı tarafından genellikle yazılmadığını görüyorum.  Bu eksiklikten dolayı siz hastalarım için hazırlamış ve güncellemiş olduğum, hatta kimi bebek beslenmesinde başarılı annelerimizin tariflerine de yer verdiğim kitapçığı oldukça basit ve herkesin anlayabileceği  bir dille  hazırlamaya gayret ettim. Zaman zaman sizlerin alışık olmadığı (aslında ihtiyacınızın da  olmadığı) üzere Dünya sağlık Örgütü,ESPHAGAN ya da Amerikan Pediatri akademisi gibi  bilimsel dayanaklar vermeyi gerekli buldum. Çünkü bunların çoğu benim şahsi görüşüm olmadığı gibi internette çokca takip edilen ve geçerli bilimsel dayanağı olmayan bazı popüler sitelerdeki önerilerin tarafıma referans gösterilmesinin önünü kesmek istedim.    Özellikle en arka sayfada hangi besine hangi ayda başlanabileceği ile ilgili indeksin işinizi kolaylaştıracağını düşünüyorum. Çünkü en çok kafanızı karıştıran konun bu olduğunu ve bununla ilgili derli toplu bir kaynak olmadığını gözlemliyorum.
Sizlerin de faydalanabilmesi adına webde de paylaşmaya karar verdim. (0-6 ay anne sütü ile beslenme kitapçığı ve 6-12 ay ek gıdaya geçiş kitapçığı adlı bölümden kitapçık içeriklerine ulaşabilirsiniz.)

0-6 Ay Bebek Beslenmesinde Tartışmasız Sadece Anne Sütü… Neden?

Ek gıdalara ne zaman başlanması gerektiği konusu bilimsel olarak çok araştırılmıştır ve genellikle görüş birliği vardır.İlk 4 aydan önce ek gıdaya kesinlikle geçilmemelidir. Ancak ideal olan ilk 6 ay bebeğinizi sadece annesütü ile beslemenizdir. Annesütünün yeterli olduğu ve bebeğin iyi kilo aldığı koşullar altında ilk 6 ay sadece annesütü verilmesi Dünya sağlık Örgütü’nün de önerisidir!!!

Bebeğinizin  ilk 4 ay sadece alabileceği gıda  annesütü ya da annesütünün yokluğu durumunda formül mamadır. Yani 4. aydan önce bu iki gıda dışında su dahil alması uygun değildir. 4. aydan sonra ek gıda başlanabilir. Ancak bir şartla:bebeğinizin kilo alımı yetersiz, formul mama alma imkanı yoksa.  Bebeğinizin gelişimi iyi, annesütü yeterli ise 6. aya kadar beklenilmesi önerilmektedir.Çünkü annesütü bebeğinizin bütün ihtiyaçlarını 6. aya kadar en iyi şekilde karşılayacak potansiyele sahiptir.

Son katıldığım toplantı ve seminerlerde ise  gerek sosyal pediatristlerin gerekse çocuk gastroenterologlarının da ilk 6 ay yalnızca anne sütü ısrarının artarak devam ettiğini söyleyebilirim.
Bu ısrarı bilimsel verilere göre özetlemek gerekirse; anne sütünden azami fayda gördürmek amaç! Çünkü bugünlerde çok gündemde olan sağlıklı mikrobiyata gelişimi, gelecekteki obezite , alerji  kronik hastalık riskini azaltabilmek ve bağışıklık  sistemini en iyi şekilde uyarabilmek için tek başına anne sütünü 6 ay vermek optimal fayda sağlıyor. Yine bebeklerdeki sindirim enzimlerinin maturasyununu tamamen tamamlaması 6 ayı bulabiliyor ve erken ek gıdaya başlamak bebekleri aşırı protein yükü altında bırakabiliyor.
Peki Dünya Sağlık Örgütü ne diyor? Aslında aynı şeyleri söylüyor: WHO, ilk 6 ay sadece anne sütü, yoksa en yakın süt (formul mamalar) verilebilir, ek gıdalar öne çekilemez diyor.
Peki Avrupa’nın saygın uzmanlık derneklerinden ESPHAGAN nediyor? ESPHAGAN skalayı biraz daha geniş tutmakta ve Avrupalı çocuklarda ek gıdaya 16-27. haftalar arasında başlanabileceğini söylemekte. (Ancak kast edilen 4. ayda ek gıdaya başlanacaksa öğün olarak değil tadımlık olarak başlanmasıdır, çünkü annesütünün azalmasını istenmiyor ki annesütünün içindeki mucizevi maddelerden bebekler optimal yararlansın isteniyor). Açıkçası Türk aileler tadımlık başlama teklifimizi genellikle abartıp öğüne kolayca geçebildikleri ve bebeklerde bu nedenle anne sütünden yeterince yararlanamadıkları için Dünya Sağlık Örgütü önerilerini baz alıyoruz genellikle ülkemizde.
Peki ben kendi pratiğimde ne yapıyorum?
Açıkçası kendi pratiğimde hiçbir konuda ısrarcı olma taraftarı bir hekim değilim (Tabi belli sınırlar içerisinde kalmak şartı ile). Çünkü her annenin, her bebeğin, hatta her anne bebek ilişkisinin dinamiği farklı olduğu gibi mutlu anne=mutlu ve sağlıklı bebektir. Bu nedenle ‘hayır kesinlikle 6 ay anne sütü‘ demeden önce anneyi dinleyip ve bilimsel sınırlar içerisinde kalmak şartı ile anneyi de mutlu edecek bir formül bulma yönündeyim. Kendi pratiğimde bebeğin nörolojik gelişimini daha çok önemserim. Yani nöromotor gelişimi uygun, bebek istekli (ki kimi bebek gerçekten çok istekli) aile eğitimliyse ek gıdaya ESPHAGAN kriterleri doğrultusunda 5. ay civarı tadımlık olarak başlama taraftarıyım( ki hastalarımın çoğunluğu 5. ay civarı ekgıdayı deneyebilecek nöromotor olgunluğa kavuşmuş oluyor). Ancak bebeğin yeterli kilo alamadığı durumlarda WHO’nün de önerdiği gibi ekgıda başlamayı 4. aya çekmek durumunda da kalabiliyorum.

Bebeğiniz Hayata 3-0 Önde Başlayabilir Mi?

Evet kesinlikle başlayabilir!
Bebeğinizin hayata 3-0 önde başlayabilmesinin sırrı sağlıklı mikrobiyotadan geçiyor. Mikrobiyatayı bizimle birlikte yaşayan ve akut ya da kronik hastalıklara karşı sindirim sistemimizde defans oluşturabilen dost bakteriler olarak basitçe tanımlayabiliriz. 1-Normal doğum, 2-ilk 6 ay yalnızca anne sütü ve 3-ilk 1 yaş antibiyotik kullanmak zorunda kalmamak sağlıklı mikrobiyata gelişimini sağlayacaktır. Böylece bebeğinizin gelecek talihi kronik hastalıklara yakalanma olasılığı azaldığı için olumlu yönde değişecektir.
Peki bu nasıl olacaktır?
Normal doğum ile anne vajinasından geçerek dünyaya gelen bebek ,vajende kolonize olmuş Lactobasillus ve bfidobakter gibi faydalı bakterileri yutmaktadır. Böylece steril olan bebek sindirim sisteminde ilk olarak yer kapan, yerleşip kök salan ve sayısal üstünlük sağlayan bu dost bildiğimiz bakteriler olmaktadır. Oysa sezeryan doğumda bu ayrıcalıktan mahrum kalınıyor (ki ne yazık ki dünyada sezeryan oranlarının en yüksek olduğu ülkelerden olduğumuzu belirtmek isterim.) Yine ilk 6 ay anne sütü ile beslenmek de bizim sevdiğimiz bu 2 bakterinin gelişimine olanak tanıyor. İlk 1 yıl antibiyotik kullanmak zorunda kalınmazsa dost bakterilerimizin yok olması ve yerine sevimsiz ve zararlı bakterilerin koloni kurması önlenmiş oluyor.
Peki dost bakteriler neden bu kadar önemli ? Çünkü bunlar çocuğunuzun gelecek talihine olumlu katkı sağlıyorlar. Bugün biliyoruz ki gelecekteki pek çok alerjik hastalıktan kronik hastalıklara hatta obeziteye kadar aklınıza gelebilecek pek çok kötü kehanetin önünde sağlıklı mikrobiyatamız yani dost bakterilerimiz bir duvar gibi kahramanca durmakta!
(Probiyotikler günümüz tıbbının en trend ve en heyecan verici konularından. Bir ara burada ele almak isterim)

Sütüm Bebeğime Yetiyor Mu?

Anket yapsak herhalde her 10 anneden 8’inin böyle bir kaygısı vardır. Bebeğinizin çok ağlıyor olması, sütünüzün az geldiğini ya da diğer bebeklere göre cılız olduğunu düşünmeniz yeterince objektif değildir!
Bebeğinizin İlk 6 ay boyunca enaz 600gr/ay ve 6-12 ay enaz 400 gr/ay kilo alması tek objektif kriterdir.
(Hatta son katıldığım beslenme seminerinde Dr. Raşit Vural Yağcı hocamız bir adım daha ileriye giderek anneler kiloya çok takılmasınlar, boy ve baş çevresidir asıl büyüme ve gelişmenin ölçütü ve bunlar aylık kontrollerinizde normalse kiloyu dert etmeyin diyor!)
Bu arada yapılan bir çalışmanın çarpıcı sonuçlarına da aynı seminerde yer verildi. Kilo gelişimi 75. persantil üzerinde seyreden bebeklerin gelecekte obezite sıklığının daha yüksek olduğunu ortaya koyan bir çalışmaydı. Ben bunun formula ile desteklenen ya da ek gıdaya erken başlanıp anne sütünden optimal yararlanmayan bebekler için geçerli olduğunu düşünüyorum. Çünkü çalışmalara göre biliyoruz ki anne sütü alan bebek istediği kadar tombik olsun ileriye dönük obezite riski altında değildir!

Avokado Çok Faydalı Bir Meyveymiş, Bebeğime Vereyim Mi?

Hastalarımın çok okuyan ve çok araştıran annelerinde sıklıkla gözlemliyorum; bebeğim için en mükemmelini yapmalıyım motivasyonuyla fantastik beslenme tercihlerine girebiliyorlar. Annelerin bu motivasonunu destekleyen onlarca site olduğunu da şaşırarak gözlemliyorum (Avakado ve mangolu kahvaltı tarifi unutulmazdı.) Oysa ki mükemmel bildiğiniz sizin bebeğiniz için geçerli olmayabilir ya da mükemmel iyi olanın düşmanıdır sözünü hatırlatmak isterim!
Konuyla ilgili polikliniğime gelen 6 aylık hastam aklıma geldi şimdi. İnfant ekzema dediğimiz ve yanaklarda yoğunlaşan döküntü şikayeti ile değerlendirmiştim. Ek gıdaya yeni başlamışlardı ve döküntüler de eş zamanlıydı. Bunun besin alerjilerinde sık görülen bir tablo olduğunu ve ek gıdayla eş zamanlı olmasının da süt alerjisinden uzaklaştırıp yumurta ve domates gibi alerjen gıdaların sebep olabileceğini söylemiştim. Ama yumurta ve domates başlamamışlardı. Espri yaparak ‘6 aylık çocuğa herhalde avokado başlamak aklınıza gelmeyeceğine göre tanıyı tekrar gözden geçirmeliyim demiştim’. Anne ‘Aaaa nereden bildiniz ? Evet ek gıdaya avokado ile geçtik ve kahvaltılarda veriyoruz’ dediğinde çok şaşırdığımı itiraf etmeliyim.
Demek istediğim her toprağın insanının binlerce yıldır deneyimlediği geleneksel beslenme şekilleri farklıdır. Dolayısıyla tropik adalarda doğan bir bebeğin gen yapısına avokado ya da hindistan cevizi uyumlu olabilir, ama sizin bebeğiniz bu topraklarda doğduysa yoğurt ve tarhanayı küçümsemeyin derim.
Yani bebek beslenmesinde de geleneksel mutfaktan şaşmayalım!!!

Bebeğime Tarhana Çorbası Verebilir Miyim?

Geçen haftalarda doktor anneler sitesinde bir doktor annenin tarhanaya dair basit ama önemli sorusuydu bu. Tarhana geleneksel mutfağımızın en sağlıklı ürünlerindendir. Çünkü yoğurt gibi fermente bir gıdadır ve sağlıklı mikrobiyata gelişimi için değerlidir. Bebek beslenmesinde 6. aydan itibaren önerilebilir. Ancak ev yapımı ise içeriğinin nelerden oluştuğunu bilmeniz, tuz oranının çok yüksek olmayacak şekilde siparişle anneannelerimize yaptırmanız gerekebilir. ( Bebekler için özel yapılan tarhanalar da bulunmakta.)
İçeriğindeki maddeler alerjen olabileceği için başlamakta tereddüt eden anneler ya da yaklaşımlar da olabiliyor. Ancak tarhananın fermente bir gıda olduğunu unutmayın, ayrıca yine son seminerinde Raşit Vural Yağcı hocamız bebeklerde kimyon, tarçın gibi baharatlara bebek beslenmesinde yer verilebileceğini hatta aflotoksin olmayan acı baharatın bile sakıncası olmayabileceğinden bahsetti.
Ben kendi pratiğimde 6. aydan sonra domates ve glutenli ek gıda denemelerinde (muhallebi) alerji geliştirmeyen bebek hastalarımda 6.5 ay civarı tarhana çorbası öneriyorum ve bebekler de bu şifa dolu çorbayı genellikle bayılarak içiyorlar. Açıkçası tarhana çorbası yediği için alerjik reaksiyon geliştiren bebek hastam da pek olmadı .
Not: Tarhana çorbası tarifine ‘6-12 Ay Bebek Beslenmesi’ kitapçığında ulaşabilirsiniz.

13 yorum

  1. Duygu Yanıtla

    Bi an like butonu aradı gözüm teşekkürler güzel yazınız için hele de ben gibi avakadoyu araştıran bir anne için anneannemizin dediği doğruymuş
    -o bizim meyvemiz değil ki!

    • Ebru AKAR Yanıtla

      Evet Duygu hanım, her anne çocuğu için en iyisini bulmak istiyor, ancak bunun için çok uzağa gitmeye gerek yok, ne yazık ki geleneksel beslenmeye hak ettiği değeri sizin de vurguladığınız gibi anneannelerimiz kadar vermiyoruz.

  2. Hatice Yanıtla

    Merhaba Ebru hanım kızım 11 yaşında 70 kilo boyu 146 öbezite insülin—33 ne önerebilirsiniz diyetisyen diyet verdi kilolar gidince insülin düzene girermi

    • Ebru AKAR Yanıtla

      Merhaba Hatice hanım,
      Kızınızın insülün direnci var. Metformin denilen ilaçlardan da fayda gördüğümüz oluyor. Ancak 13 yaş altındaki çocuklarla ilgili güvenilirliğine dair yeterli çalışma olmadığı için çocuk hastalarımızda çok tercih etmiyoruz. Düzenli diyet ve spor insülin direncini kıracaktır. Endişe etmeyin.

  3. Suzan Söğüt Yanıtla

    doktor hanım bebeğim 6 aylık sağlıkocağımızdaki doktorumuz artık ekgıdaya geçin dedi. Zaten bu ay tma sınırdaymış kilo alımı.Muhallebi,meyve suları, sebze çorbası önerdi. Muhallebiyi yaparken normal süt kullanayımmı?
    teşekkürler

    • Ebru AKAR Yanıtla

      Suzan hanım,
      Formul mama ile muhallebi yapmanızı öneririm. 6-12 ay bebek beslenmesi bölümünde tarife ulaşabilirsiniz.Ancak muhallebiyi çocuk hekimleri olarak pek sevmeyiz. Çünkü besleyici değeri yoktur. Sadece kilo alımı yetersiz olan bebeklere pirinç unundan yapılmak şartıyla öneririz.Şeker 1 yaşa kadar önermiyoruz. Tatlandırmayı pekmezle yapabilirsiniz. 1 yaşa kadar öğün olarak ineksütü önermiyoruz. Ancak az miktarlarda 6. aydan itibaren besinlere karıştırılmasında ve muhallebi yapılmasında bir sakınca yoktur.

  4. Sibel Keskin Yanıtla

    Doktor Hanım,
    bebek beslenmesi ile ilgili bilgiler için teşekkürler kendi bebeğim için faydalanacağım çok bilgi edindim. Bebeğim 6 ayını doldurmak üzere. Yoğurdu çok önermişsiniz. Mama ile de yoğurt yapılabiliyor diye duydum, mamadan yoğurt yapılabilir mi, nasıl yapılır?
    çok teşekkür ederim
    Sibel Keskin

    • Ebru AKAR Yanıtla

      KONU:Formul mamadan yoğurt nasıl yapılır?
      Merhaba Mesude Hanım,
      sorunuzu yukarıdaki gibi özetledim. Aslında güzel ve önemli bir soru!!! Yoğurt, 6-12 ay beslenme kitapcığında da sık sık vurguladığım gibi yüksek besin değeri,bugünlerde çok trend olan probiyotik içeriği ve sütten bir tık yoğun içeriği ile bebeklerin ek gıdaya ilk geçişi için mükemmel bir besin. Bebek ilk olarak ekşi kıvamda bir tatla tanıştığı için diğer gıdaları kabul etmesi de çok kolaylaşacak. Ben hastalarıma mümkünse evde yoğurt yapmalarını öneriyorum. Evde yoğurt tarifini kitapcıkda vermiştim ( Ama sanırım formul mama ile olanı da koysam iyi olacak gibi). Gelelim sorunuzun cevabına:
      FORMUL MAMA İLE YOĞURT YAPIM TARİFİ
      6 ay ve üzerinde kullanılan formul mamadan 5 ölçek kadar 120 ml kaynamış ılımış suyun içerisine katarak sıvı mama hazırlayın (dikkat edin 4 ölçek demedim!!!, çünkü biraz daha yoğun bir mama olmalı)
      Sıvı mama ılık yani 44-45 derece olmalı.
      Bir bardağın içerisine 2 kaşık sıvı mamadan katıp, 1 çay kaşığı yoğurt ekleyin ve iyice karıştırarak maya hazırlayın.
      Sıvı mama ise uygun bir kaba alındıktan sonra hazırlanmış mayayı bu karışıma katın.5-10 sn hafifçe karıştırın.
      Karışımın üzerine bir örtüyle örtün. Kımıldatmadan 3-4 saat mayalamaya bırakın.
      Eminim bebeğiniz bayılarak yiyecektir!

  5. Mesude Balkan Yanıtla

    Doktor Hanım,
    bebek beslenmesi ile ilgili bilgiler için teşekkürler kendi bebeğim için faydalanacağım çok bilgi edindim. Bebeğim 6 ayını doldurmak üzere. Yoğurdu çok önermişsiniz. Mama ile de yoğurt yapılabiliyor diye duydum, mamadan yoğurt yapılabilir mi, nasıl yapılır?
    Mesuda Balkan

  6. Sultan Güngören Yanıtla

    Ebru hanım,
    bebeğimi doğduğundan beri takip ediyorsunuz. Hatta gaz sancıları ve kusmaları nedeni ile başınızı çok ağrıtmıştık. Bebek masajı hemşireniz Zeliha hanıma yönlendirmiştiniz. Çok fayda görmüştük. Allah razı osun sizden. Şimdi 9 aylık oldu Mehmet Egemen. Ek gıda kitapcığınızı okuyorum bu siteden. Balığa başlamak istiyorum. hangi balıklar olabilir? Görmedimde.

    • Ebru AKAR Yanıtla

      KONU:Bebeğim hangi aydan itibaren hangi balıkları yiyebilir?

      Hımmm aslında önemli bir soru Sultan hanım! Beslenme kitapcığının en son sayfadaki indeksinde de belirttiğim gibi balık en erken 7. ayda başlanabilir. Sizin bebeğiniz 9 aylık olduğuna göre kesinlikle balık başlayabilirsiniz.Bebeğinizin beyin gelişimi (anne karnındaki süreci saymazsak) yaşamın ilk 1 yılında en hızlıdır!!! Omega 3 de bu gelişimi destekleyecek en önemli yağlardandır. Dolayısıyla omega 3 bakımından zengin SOMON, SARDALYA ve USKUMRUYU tecih edebilirsiniz.Bunları bulamazsanız yine 6-12 ay bebek beslenmesi kitapcığının indeksinde de belirttiğim gibi kolaylıkla bulabileceğiniz LEVREK ve ÇUPRA da verebilirsiniz.

  7. Meral Dülger Yanıtla

    Verdiğiniz bilgiler için teşekkürler. Keyifle okudum.Tarhana benim şu an 1 yaşında olan bebeğimin de hala en sevdiği besin.

    • Ebru AKAR Yanıtla

      KONU:Bebeklerde tarhana Çorbası

      Merhabalar Meral hanım,
      sorunuzu bebeklered tarhana çorbası diye başlıklandırdım size uygunsa.
      Tarhana benim de bebek hastalarımda gluten ve domatesi denedikten sonra alerji saptamazsam 6.5 ay civarında ilk başladığım besinlerdendir. Bu günlerde çok trend olan probiyotik özelliği de olan bir besindir. Ayrıca bütün hastalarıma her zaman tavsiyem; her orjinal bilgiye itimat etmeyin ve geleneksel mutfağımızdan çok şaşmayın!!!

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.